Jan Jansen Art & Antiques
European portrait miniatures
Dutch portrait miniatures
Portraits
Silhouettes
More antiques
History

Een grote, kleine wereld ! - De Geschiedenis van Portretminiaturen

“Wat zie je in deze portretten van wildvreemde mensen?” Nog regelmatig hoor ik deze vraag. Toen ik mijn eerste portretminiatuur verkocht, (nota bene in consignatie van een collega) was het alsof ik afscheid nam van een bekende. Op de een of andere manier worden ze familie deze kunstzinnig en verfijnd geschilderde portretjes van mensen uit een lang vervlogen verleden. Veelal werden ze meegedragen door hun geliefde zoals nu het fotootje van een kind, man of vrouw naast de bonuskaart een plaatsje vindt.

Een miniatuur komt op de een of andere manier op je weg en het begin van een passie ontstaat. Zo verging het mij en veel van mijn cliënten. Je familie breidt zich uit bij iedere nieuwe aanwinst.

De geschiedenis van deze kleine kunstwerken voert terug tot de middeleeuwse miniatuurkunst. In versierde bladen van vooral de kalender in getijdenboeken komen reeds portretten voor. De verfijnde werkwijze op klein formaat wordt voortgezet in het portretminiatuur. Hoewel veel schilders in de 16e eeuw zich met deze kunstvorm bezighouden, is het Hans Holbein de jonge (1497?-1543) die met zijn miniaturen deze kunst tot de “erkende” kunst brengt. In de 17e eeuw zijn er grote namen als G. Terborgh en G. Dou maar ook kleinere meesters houden zich met deze kunstvorm bezig, vaak zonder te signeren.

Miniatuur olie op koper c. 1700


In de 18e eeuw wordt het portretminiatuur steeds algemener. Niet alleen vorsten en de adel laten zich op deze manier vereeuwigen, velen kunnen het zich permitteren en doen dat ook. Er zijn veel schilders die zich speciaal op deze kunstvorm toeleggen. Werd het miniatuur tot nu toe geschilderd op hout, koper, perkament of papier (nogal eens op de achterkant van een speelkaart), in de 18e eeuw ontdekt men het ivoor als ideale achtergrond. Transparante sapverf (denk aan het sap uit rode bieten) maakt het mogelijk gebruik te maken van de doorschijnende kleur van het ivoor, alsmede om een lossere penseelstreek te hanteren. De Nederlander Daniël Bruyninx is in ons land een van de eersten die deze techniek toepast.


Miniatuur Frankrijk c. 1830


Ook in de eerste helft van de 19e eeuw zijn er veel miniaturen. Subtiel, karakteristiek en soms met humor geschilderd. Maar zoals na de uitvinding van de boekdrukkunst het geïllumineerd handschrift geleidelijk verdween, betekende de opkomst van de fotografie in de 2e helft van de 19e eeuw nagenoeg het einde van het portretminiatuur. Wat er tegen het eind van de eeuw nog gemaakt werd, werd meestal naar foto’s geschilderd.
Toch bestaan er mooie voorbeelden van (een verzamelgebied op zich).


Miniatuur Frankrijk c. 1850


Portretminiaturen zijn er in veel prijsklassen te vinden. Wie wil gaan verzamelen, kan voor enkele honderden euro’s een begin maken, met een beetje speurzin is er heel wat te ontdekken. Er zijn er echter ook van duizenden en zelfs van tienduizenden euro’s. Hoewel dit natuurlijk uitzonderlijke kwaliteit betreft zijn de duurste niet per definitie de aardigste of de meest  interessante exemplaren!

Wellicht is uw aandacht gewekt, als het u vergaat zoals het mij verging dan wachten u veel aangename ontdekkingen.

Jan Jansen

ANTIQUE CENTER AMSTERDAM
Elandsgracht 109
1016 TT Amsterdam, the Netherlands
Stand E11
Tel/Fax +31(0)70 3655324
Mobiel +31(0)6 54993502